Nửa đêm và cuộc trò chuyện “vô tận” với AI
Chào các bạn, hôm nay là thứ 7 cuối tuần, và mình vừa hoàn thành công việc cho bản thân, mình tự thưởng cho bản thân bằng việc tắm nước ấm trước khi đi ngủ. Điều kỳ lạ “lại” xảy đến, trong lúc đang tắm, một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu mình và mình cứ nghĩ về nó: “Nếu không còn khái niệm thời gian thì bản thân mình sẽ thế nào nhỉ?”. Thế là mình cứ nghĩ về nó, về những điều mà nếu thực sự khái niệm về thời gian biến mất thì những gì sẽ xảy đến với mình và mình đang bị thời gian ảnh hưởng thế nào. Tắm xong, lên giường đi ngủ rồi mà những dòng suy nghĩ ấy vẫn cứ chạy ròng ròng trong đầu, thấy không ổn chút nào – dự kiến một đêm trằn trọc nữa đây. Bật dậy, mình quyết định “trò chuyện” với một người bạn đặc biệt – một chatbot AI. Mình đã dành hơn một tiếng đồng hồ để “mổ xẻ” cái ý tưởng kỳ lạ này, cố gắng hình dung một thế giới không có thời gian và xem nó sẽ ảnh hưởng đến cách mình nhìn nhận bản thân như thế nào.
(Bài viết “mổ xẻ” về vấn đề mà tác giả đang quan tâm và lại tốn thêm 1 tiếng để viết nữa :v)
“Giải mã” bản thân trong không gian “phi thời gian”
Nếu bạn hỏi mình về tính cách, có lẽ mình sẽ tự nhận mình là một người có xu hướng “Xây Dựng” (Builder). Đây là một khái niệm mình biết đến qua cuốn sách “Why Him? Why Her?” (Tại Sao Là Người Ấy?) của tác giả Helen Fisher, một cuốn sách mà bạn gái mình đã gửi gắm vào dịp Tết năm 2023. Sách khoa học (sinh học) nhé! Theo Fisher, những người thuộc tuýp Builder (Xây Dựng) thường ổn định, thực tế và coi trọng những cam kết lâu dài. Những cột mốc thời gian, vì thế, thường là những điểm tham chiếu quan trọng trong cuộc sống của mình.
Nhưng khi “xóa bỏ” cái lăng kính thời gian đó, mình bắt đầu nhìn nhận bản thân một cách khác. Mình tự hỏi: “Nếu không có những deadline (hạn chót), những áp lực về tuổi tác, liệu mình có còn là mình của hiện tại không?”. Mình là một lập trình viên, quen với việc tư duy logic và phân tích. Nhưng trong cái không gian “phi thời gian” tưởng tượng này, mình lại có cơ hội để tự chất vấn những điều sâu xa hơn. “Điều gì thực sự thúc đẩy mình? Điều gì mang lại ý nghĩa cho những việc mình làm?”.
Sức mạnh của “bây giờ”
Sau một hồi “đấu tranh tư tưởng”, mình dần nhận ra sức mạnh kỳ diệu của khoảnh khắc hiện tại. Mình nhớ rất rõ cái cảm giác mỗi lần chuẩn bị về thăm quê (mình làm việc ở Sài Gòn, còn gia đình mình ở Bảo Lộc). Mỗi dịp lễ Tết, bên cạnh niềm vui được gặp lại gia đình, trong lòng mình luôn có một gánh nặng vô hình. Đó là áp lực “phải” thể hiện mình đã đạt được những thành tựu nhất định, “phải” cho bố mẹ thấy mình trưởng thành, không còn là đứa trẻ ngày nào. Cái “phải” ấy nhiều khi khiến những ngày nghỉ lẽ ra để thư giãn lại trở thành những ngày mình gồng mình lên để đáp ứng những kỳ vọng – đôi khi là kỳ vọng của người khác, nhưng phần lớn lại là kỳ vọng mình tự vẽ ra. Hoặc đơn giản hơn, mình là một người có nhiều tham vọng (ambition), và điều đó không hề xấu. Nhưng đã có những giai đoạn mình đặt ra những mục tiêu có lẽ vượt quá khả năng thực tế ở thời điểm đó. Mình muốn đạt được mọi thứ quá nhanh, quá sớm, và chính cái suy nghĩ đó đã biến thành một áp lực thường trực, đeo bám mình đến mức nhiều đêm liền mình trằn trọc, thao thức đến tận 4-5 giờ sáng, đầu óc quay cuồng với những kế hoạch và lo lắng. Mình nghĩ rằng, chính cái vòng xoáy của áp lực thời gian, của những cột mốc “phải đạt được” đã vô tình “đánh cắp” đi sự an yên trong những khoảnh khắc đáng lẽ mình có thể tận hưởng trọn vẹn. Mình đã mang theo những áp lực đó một cách vô thức trong một thời gian dài, để rồi bị cuốn vào guồng quay của công việc, của những mục tiêu mà quên mất rằng chính những áp lực đó đang bào mòn sự bình yên bên trong mình.
Và khi không còn khái niệm thời gian, mình mới thực sự “thấm” được giá trị của “bây giờ”. Không còn cái “phải” của ngày mai, không còn sự so sánh với “người ta”, mình được sống trọn vẹn với những gì đang diễn ra. Một buổi sáng thức dậy không bị ám ảnh bởi danh sách công việc dài dằng dặc, mình có thể thong thả pha một tách cà phê, nhâm nhi từng ngụm trong không gian tĩnh lặng của buổi sớm mai. Một dòng code cuối cùng cũng chạy trơn tru sau bao ngày mình “vật lộn” tìm lỗi, niềm vui lúc đó không còn bị “pha loãng” bởi nỗi lo về những task tiếp theo. Những điều vốn dĩ rất bình thường, rất nhỏ nhặt ấy, khi không còn bị “soi chiếu” dưới ánh đèn của áp lực thời gian, bỗng trở nên ý nghĩa và đáng trân trọng hơn bao giờ hết. Bây giờ thì mình tin rằng, chính sự tập trung hoàn toàn vào hiện tại, vào những công việc mình đang làm, vào những cảm xúc mình đang trải qua, mới là chìa khóa để tìm thấy sự trọn vẹn và hạnh phúc thực sự. Mình nhận ra rằng, hóa ra bấy lâu nay, chính mình đã tự tạo ra những “xiềng xích” vô hình trói buộc tâm trí mình, và việc “tạm dừng” dòng chảy thời gian trong suy nghĩ đã giúp mình phần nào nhận ra và cởi bỏ những trói buộc đó.
Những suy tư “ở thì hiện tại”
Dĩ nhiên, chúng ta không thể sống mà không có khái niệm thời gian. Nó giúp chúng ta sắp xếp mọi thứ, lên kế hoạch (plan) và hướng tới tương lai. Nhưng cái cuộc trò chuyện nửa đêm với AI đã mở ra cho mình một góc nhìn khác. Có thể nó chỉ tồn tại đến khi mình chìm vào giấc ngủ chăng - chính vì thế mà mình phải nhanh chóng đúc kết nó thành 1 bài blog này đây. Mình mong rằng bản thân sẽ học được cách “sống chậm” (slow down) hơn, trân trọng hơn những gì mình đang có ở hiện tại. Thay vì mãi lo lắng về những điều chưa đến, hay nuối tiếc về những điều đã qua, mình muốn tập trung vào việc làm tốt nhất những gì mình có thể làm trong “bây giờ”.
Mình nghĩ rằng, đôi khi chính những áp lực vô hình về thời gian lại khiến chúng ta bỏ lỡ những điều thực sự quan trọng. Mình mong rằng bản thân sẽ học được cách “buông bỏ” (let go) những kỳ vọng không cần thiết, để có thể tận hưởng cuộc sống một cách trọn vẹn hơn.
Lời “khép lại” không có “deadline”
Vậy đó, một chút suy tư của mình về một thế giới không có thời gian. Dù chưa hoàn toàn “thoát” ra khỏi những áp lực của nó, nhưng mình tin rằng việc nhận thức được điều này đã là một bước tiến (progress) (ít nhất là trong vài ngày). Mình hy vọng rằng những chia sẻ này sẽ khiến các bạn có một chút “pause” (tạm dừng) lại để suy nghĩ về cách mình đang sống và cảm nhận thời gian. Còn bạn, nếu không có khái niệm thời gian, bạn hình dung bản thân mình sẽ như thế nào?